Lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Tình huống: Vì thiếu tiền cung phụng cho Lò thị Cám nên Lí Thông đã làm giả giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để bán cho Thạch Sanh. Do tin tưởng nên Thạch Sanh đã giao kết hợp đồng (có công chứng) nhưng khi đăng ký sang tên thì phát hiện sổ đỏ giả.
Câu hỏi: Công chứng viên có phải bồi thường thiệt hại hay liên đới bồi thường thiệt hại không?
Cơ sở pháp lý: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản được quy định tại khoản 1 Điều 174 BLHS năm 2015 như sau “Người nào bằng thủ đoạn gian dối chiếm đoạt tài sản của người khác… thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm…”.
Thực tế hành nghề công chứng, “thủ đoạn gian dối” có thể là hành vi làm giả giấy tờ, tài liệu, con dấu… hoặc giả mạo chủ thể… nhằm “chiếm đoạt” tài sản của bị hại;
Liên quan đến nội dung nêu trên, khoản 1 Điều 341 BLHS năm 2015 quy định về Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức như sau “Người nào làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức hoặc sử dụng con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ giả thực hiện hành vi trái pháp luật, thì bị phạt tiền…, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm”.
Về trách nhiệm hình sự, trách nhiệm dân sự và vấn đề về bồi thường thiệt hại, ngày 24/4/2023 Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã tổ chức Hội nghị trực tuyến giải đáp một số vướng mắc trong công tác xét xử của Tòa án.
Trên cơ sở các vướng mắc và giải đáp của Hội đồng Thẩm phán, Tòa án nhân dân tối cao thông báo kết quả giải đáp một số vướng mắc. Theo đó, về nguyên tắc là ai chiếm đoạt thì người đó phải bồi thường; nếu không chứng minh CCV đồng phạm, sử dụng số tiền bị cáo chiếm đoạt thì không thể buộc TCHNCC liên đới bồi thường. Cụ thể, tại điểm 7 Mục I có nêu câu hỏi:
“Bị cáo có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tiền của bị hại, trong đó, Văn phòng Công chứng thực hiện việc công chứng đối với hợp đồng, giấy tờ, tài liệu (do bị cáo làm giả), tạo điều kiện cho bị cáo thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, các cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự của Công chứng viên thì có buộc Công chứng viên chịu trách nhiệm liên đới bồi thường cho bị hại hay không?”.
Đối với tình huống ở trên, ý kiến của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao như sau: “Bị cáo thực hiện hành vi gian dối để chiếm đoạt tiền của bị hại. Quá trình điều tra, truy tố, xét xử không xem xét, xử lý hành vi vi phạm của Công chứng viên, nếu không có chứng cứ chứng minh Công chứng viên đồng phạm với bị cáo cũng như sử dụng số tiền bị cáo chiếm đoạt và Văn phòng Công chứng đã thực hiện công chứng theo quy định pháp luật, không thể biết được thủ đoạn gian dối của bị cáo để chiếm đoạt tiền của bị hại. Do đó, không thể buộc trách nhiệm liên đới của Công chứng viên phải bồi thường cho bị hại mà chỉ buộc bị cáo phải có trách nhiệm bồi thường (hoàn trả) số tiền đã chiếm đoạt của bị hại”[1].
Trong tương quan với pháp luật công chứng thì công chứng viên có thể an toàn khi không tư lợi, nghĩa là không nhận lợi ích ngoài quy định và thỏa thuận cho phép của pháp luật. Tất nhiên, như đã nêu ở trên, công chứng viên cần phải thực hiện đúng trình tự, thủ tục khi chứng nhận hợp đồng, giao dịch theo quy định của pháp luật.
Về trách nhiệm hình sự, tại khoản 1 Điều 360 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định rằng “Người nào có chức vụ, quyền hạn vì thiếu trách nhiệm mà không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao…, thì bị phạt cải tạo không giam giữ…”; chẳng hạn như công chứng viên trong vụ việc “con dâu khai tử bố mẹ chồng” ở Thành phố Hà Nội hiện còn nhiều quan điểm, kiến khác nhau như công chứng viên đã thực hiện đúng trình tự, thủ tục khi chứng nhận giao dịch hay chưa hoặc/và trách nhiệm của công chứng viên hành nghề tại Phòng Công chứng nhà nước nay đã nghỉ thì sẽ giải quyết như thế nào[2].
…
[1] Thông báo kết quả giải đáp một số vướng mắc trong công tác xét xử số 196/TANDTC-PC ngày 03/10/2023 của Tòa án nhân dân tối cao.
